Bij de kassa van de supermarkt gebeurt het dagelijks: je laat iemand even voorgaan. Het lijkt klein, maar zo’n moment zegt vaak meer over ons dan we denken. Waarom doe je het wel of juist niet, en wat zien psychologen als ze meekijken? We doken in de kleine sociale rituelen van de Nederlandse rij en wat die kunnen blootleggen.
Empathie en altruïsme: meer dan een vriendelijk gebaar
Sta je in de rij bij de kassa van Albert Heijn of Delhaize en laat je iemand voorgaan, dan laat je meer zien dan alleen vriendelijkheid. Volgens psycholoog C. Daniel Batson hangt zo’n gebaar vaak samen met je vermogen tot empathie en met hoe snel je andermans perspectief inneemt. Je pikt signalen op: vermoeide ogen, gehaaste blikken, een wiebelende peuter in het karretje, of iemand met 1 product en de pinpas al in de hand. Zie je iemands stress meteen, dan is de stap naar iets prosociaals klein, zeker als je zelf toch geen haast hebt.
- Deze vaak vergeten plant is ideaal om balkons en tuinen op te fleuren voor de lente
Deze vaak vergeten plant is ideaal om balkons en tuinen op te fleuren voor de lente
- Volgens experts onderscheiden deze 3 zeldzame kwaliteiten mensen die al jaren hetzelfde beroep uitoefenen zonder vermoeidheid
Volgens experts onderscheiden deze 3 zeldzame kwaliteiten mensen die al jaren hetzelfde beroep uitoefenen zonder vermoeidheid
Aangenaamheid: prioriteit voor harmonie
Mensen die snel plaatsmaken scoren vaak hoog op ‘aangenaamheid’, een persoonlijkheidskenmerk uit de Big Five waar William Graziano en Nancy Eisenberg veel over publiceerden. Je hecht aan harmonie en vindt een minuutje extra wachten geen drama, of je nu bij de servicebalie staat of in de wachtkamer. Vaak gaat dat samen met emotionele intelligentie: je begrijpt je eigen stemming, blijft rustig en kiest voor de sfeer in plaats van voor je gelijk. Klinkt klein, maar in de rij zet zo’n keuze meteen de toon en merk je dat de sfeer net wat relaxter is.
People-pleasing of gebrek aan assertiviteit?
Diezelfde vriendelijkheid kan ook iets anders verraden, waarschuwt psycholoog Ernesto Lira de la Rosa. Soms laat je iemand voorgaan omdat je conflicten wilt vermijden of omdat ‘nee’ zeggen ongemakkelijk voelt, onderweg. Dat heet ook wel people-pleasing, en het maakt je op korte termijn geliefd, maar op lange termijn kan het grenzen stellen lastig maken. Handig is dan een korte, vriendelijke reactie, zoals: ga je gang, vandaag lukt het me niet, dan blijft het luchtig én duidelijk.
Emotionele regulatie: hoe controle helpt bij spontane acties
Een ander puzzelstukje is emotionele regulatie. De inzichten van James J. Gross laten zien dat wie zijn emoties handig weet te sturen, minder last heeft van kleine frustraties als een trage rij op een drukke zaterdagmiddag. Daardoor blijf je kalm en is een spontaan vriendelijk gebaar sneller gemaakt, omdat je aandacht niet vastkleeft aan irritatie. Je laat je niet gek maken door een piepende scanner of een haperende pinautomaat, en dat voelt voor iedereen prettiger, van caissière tot de persoon achter je.
- Snoei uw orchidee niet voor begin maart, let op deze signalen voordat u actie onderneemt
Snoei uw orchidee niet voor begin maart, let op deze signalen voordat u actie onderneemt
- Psychologen waarschuwen, perfectionismesyndroom belemmert succes in het leven
Psychologen waarschuwen, perfectionismesyndroom belemmert succes in het leven
Intentie en context maken het verschil
Intentie en context tellen, altijd. Doe je het vrijwillig en vanuit betrokkenheid, dan past het bij waarden als zorg en collectief denken, en voelt het ook voor jou goed. Doe je het vooral om gedoe te voorkomen, dan wijst het eerder op onzekerheid of een gebrek aan assertiviteit; soms is het net zo sociaal om de volgorde te laten zoals die is, omdat dat voorspelbaar en eerlijk is. Let dus niet alleen op het gebaar, maar ook op wat eronder zit, juist in die alledaagse momenten bij de kassa.
